Chào mừng bạn đã đến với diễn đàn Hỗ trợ đổi mới giáo dục!
  1. Admin Administrator

    GÓP Ý DỰ THẢO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỔNG THỂ
    PGS.TS Nguyễn Văn Lê
    Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
    Có thể khẳng định: Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể đã thể hiện rõ việc quán triệt các quan điểm và tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu tại các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và các Quyết định của Chính phủ. Đồng thời Dự thảo lần này đã tiếp cận được xu hướng phát triển chương trình GDPT của các nước tiên tiến cũng như đã kế thừa có chọn lọc kinh nghiệm GDPT nói chung và các chương trình GDPT nói riêng của nước ta. Có thể nói đây là chương trình có hệ thống, có tính đột phá, có tính tổng thể và có nhiều điểm mới nhất từ trước đến nay. Đây là tiền đề cho việc xây dựng chương trình chi tiết môn học và định hướng cho việc biên soạn sách giáo khoa và các tài liệu học tập của giáo dục phổ thông.

    Để CT GDPT tổng thể mang tính khoa học và khả thi cao hơn, tôi xin có những góp ý sau đây:

    1. Trước hết cần xác định cụ thể hơn "chân dung" (mô hình nhân cách) học sinh sau khi tốt nghiệp THPT. Dự thảo đã nêu ra hệ thống phẩm chất và năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh nhưng hệ thống phẩm chất và năng lực này cần đặc trưng hơn, chính xác hơn, vì có những phẩm chất và năng lực không chỉ đúng đối với học sinh sau khi tốt nghiệp THPT mà còn đối với cả giáo dục cao đẳng và đại học, thậm chí phải tu dưỡng phấn đấu trong cả đời người.

    2. Giáo dục phổ thông có nhiệm vụ quan trọng là giúp cho học sinh phát triển toàn diện cả về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân để chuẩn bị cho học sinh có thể học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động thực tiễn. Vì vậy cần tập trung chủ yếu thực hiện 3 nhiệm vụ chính sau đây:

    Một là, võ trang cho học sinh hệ thống tri thức phổ thông, cơ bản, hiện đại, có hệ thống, phù hợp với thực tiễn Việt Nam về các môn khoa học (tự nhiên, xã hội và tư duy), đồng thời hình thành ở học sinh hệ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng. Tri thức phổ thông là hệ thống tri thức tối thiểu nhất, thiết yếu nhất để các em có thể học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động sản xuất. Bởi vậy hệ thống các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa, môn học tự chọn và môn học tự chọn bắt buộc trong Chương trình cần chính xác và tinh giản hơn. Theo tôi các môn học vẫn còn nhiều, tên môn học còn dài và không nên sử dụng các thuật ngữ cũng như tên các môn học như: giáo dục toán học, giáo dục nghệ thuật, giáo dục khoa học tự nhiên, giáo dục khoa học xã hội, giáo dục công nghệ, giáo dục tin học, tìm hiểu công nghệ, tìm hiểu tự nhiên, thế giới công nghệ… Nên bỏ các cụm từ “giáo dục”, “ tìm hiểu” này. Đặc biệt ngay từ CT GDPT tổng thể đã cần phải nhấn mạnh đến tính hiện đại và tính hệ thống, sự phù hợp với thực tiễn Việt Nam của các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa, môn học tự chọn và môn học tự chọn bắt buộc. Nếu không sau này trong việc xây dựng chương trình chi tiết các môn học và biên soạn sách giáo khoa và các Tài liệu học tập khác lại “Bình mới rượu cũ” mà thôi. Cần khẳng định chương trình phổ thông cần đặc biệt chú trọng đến việc hình thành ở học sinh hệ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng với các môn học. Trước hết các em phải giải được các bài tập trong chương trình học và cao hơn là giải quyết được các bài tập, các nhiệm vụ thực tế phù hợp. Vì thế cần đặc biệt quan tâm đến kỹ năng, thao tác, kỹ thuật, thực tế, thực hành… trong các môn học.

    Hai là, phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ, đặc biệt là khả năng tư duy độc lập sáng tạo và trí thông minh cho học sinh. Ngay từ các cấp học đầu tiên cần hình thành và phát triển ở các em ý thức tìm tòi khám phá, óc phê phán và không chấp nhận một chiều. Cần hình thành ở học sinh khả năng nhận biết, phát hiện vấn đề, so sánh, đối chiếu, phê phán, tổng hợp, trìu tượng hóa, khái quát hóa…và rút ra bản chất vấn đề, liên hệ và ứng dụng trong thực tiễn. Cần tạo điều kiện và cơ hội để học sinh thể hiện và khẳng định cái tôi, cái tài trí, cái thông minh, cái sáng tạo, sự sẵn sàng thích ứng phù hợp với thực tế ở các cấp học. Hiện nay phần lớn ta dạy học sinh tích lũy kiến thức mà không đề cao dạy phương pháp học tập, học càng giống chữ thầy thì điểm số càng cao nên vô hình đã thủ tiêu óc sáng tạo của người học.

    Ba là, từ cơ sở hai nhiệm vụ trên để hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, nhân sinh quan và các phẩm chất đạo đức của người lao động mới. Điều đáng lưu ý là có nhiều con đường để thực hiện nhiệm vụ này. Bản thân tri thức khoa học cũng đã mang tính giáo dục rồi (Văn học là nhân học, học lịch sử là học tự hào dân tộc…). Vì thế không nên kỳ vọng và quá đề cao vai trò của các môn Giáo dục công dân hay Hoạt động trải nghiệm sáng tạo… Cần đặc biệt chú trọng tích hợp lồng ghép chúng vào các môn học khác để giảm bớt chương trình học.

    3. Về định hướng đánh giá kết quả giáo dục cũng cần có sự thay đổi. Kiểm tra đánh giá là một khâu của quá trình dạy học và giáo dục, nhưng kiểm tra đánh giá đúng đắn lại là một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả cao. Kiểm tra đánh giá không chỉ để thấy kết quả dạy học, để tổ chức công tác thi đua khen thưởng. Kiểm tra đánh giá còn là công cụ để quản lý, để điều chỉnh hoạt động dạy học và giáo dục ý thức trung thực, tính tích cực, tính tự giác và các phẩm chất đạo đức khác. Vì vậy cần mạnh dạn trao quyền cho các cơ sở giáo dục để tổ chức tiến hành kiểm tra đánh giá thường xuyên, liên tục (kể cả trong giờ học và trong tất cả các hoạt động giáo dục khác). Kiểm tra đánh giá ở nhiều quốc gia nặng hơn và nhiều hơn ở nước ta, đồng thời thông qua kiểm tra đánh giá họ đã phát hiện được nhiều mô hình và kinh nghiệm tổ chức dạy học và giáo dục có hiệu quả cao để có thể nhân rộng.

    4. Về điều kiện thực hiện CT GDPT đã có những quy định cụ thể và phù hợp với từng cấp học. Tuy nhiên, một trong những điều kiện để thực hiện tốt CT GDPT tổng thể không thể bỏ qua là phải thực hiện có hiệu quả việc Phổ cập giáo dục mầm non 5 tuổi. Đây là tiền đề, là điều kiện không thể thiếu cho giáo dục tiểu học. Cần chấn chỉnh các hoạt động giáo dục ở trường mầm non, nhất là trong việc thực hiện chương trình giáo dục Mầm non mới làm tiền đề, điều kiện cho việc thực hiện CT GDPT tổng thể.

    5. Thực tế cho thấy giáo dục thế kỷ XXI đã có nhiều thay đổi. Xã hội công nghệ thông tin, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế và nhất là cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã mở ra cho thế giới các con đường mới, các cách thức hoàn toàn mới trong việc học tập chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Người học có thể học qua nhiều phương tiện như Internet, học qua đĩa mềm, E-Learning, qua radio, qua television… Đã có những nhận định và cảnh báo rằng, nhà trường thế kỷ XXI sẽ trở nên “lỗi thời” và thầy giáo sẽ trở nên “ế thừa”. Nhà trường ngày nay không còn độc tôn, không còn duy nhất trong lĩnh vực này nếu như không lột xác và thay đổi toàn diện về nội dung, chương trình, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học… Vì thế CT GDPT tổng thể cần tính đến việc tổ chức, chỉ đạo và kết nối, phối hợp có hiệu quả với các “con đường” và các “cách thức” mới này, nếu không sẽ trở nên đơn độc và kém hiệu quả. Trong bối cảnh đó, CT GDPT tổng thể nên chăng cũng cần tính đến vấn đề hợp tác quốc tế để có hiệu quả hơn.


    6. Một trong những điều kiện có tính quyết định để thực hiện tốt CT GDPT tổng thể, không thể khác đó là đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Cần đề cao vai trò tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục trong việc đề bạt và miễn nhiệm cán bộ quản lý, giáo viên và viên chức nhà trường, nhất là trong việc tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục. Cần rà soát và hoạch định lại các cơ sở giáo dục, nhất là các trường sư phạm để trao quyền đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ này thật sự có hiệu quả. Về lâu dài cần có cơ chế, chính sách phù hợp để tuyển chọn sinh viên giỏi nhằm đào tạo mới các thầy cô giáo cho các cấp học vừa có tình cảm nghề nghiệp vừa có đủ phẩm chất và năng lực thực thi chương trình giáo dục phổ thông mới. Trước mắt cần kết hợp giữa đào tạo giáo viên dạy các môn học mới của 3 cấp học với việc bồi dưỡng để có đủ giáo viên dạy chương trình này. Vấn đề là làm sao để bồi dưỡng mang lại hiệu quả và chất lượng thực sự. Lâu nay ta bồi dưỡng, tập huấn nhiều nhưng xem ra khả năng vận dụng thực tế còn ít và kém hiệu quả. Giáo dục phổ thông là nền tảng văn hóa của một nước, là sức mạnh tương lai của cả dân tộc. Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông được xem là yêu cầu tất yếu, khách quan trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước ta hiện nay.

Ủng hộ bài viết này